Home > Elk kind heeft recht op schooltuinen!

Elk kind heeft recht op schooltuinen!

Op dit moment tuinier ik met 2 klassen uit 2 verschillende gemeenten op de Kasteeltuin in Montfort. Voor de school uit de Gemeente Maasgouw is er financiering beschikbaar door het Zorgplan Natuur & Landschap maar voor de basisschool uit de Gemeente Roerdalen is het een ander verhaal. Deze gemeente heeft ooit de Natuur- & Milieueducatiegelden uit de begroting geschrapt en dan ben je zuur als ambtenaar die biodiversiteit wil stimuleren maar geen middelen heeft om dit te ondersteunen 🙁

11 juni 2025

Zo zie je maar dat het wel uit maakt in welke gemeente je woont en welke kansen je als kind je gegeven worden!

Echter; schooltuinen vervullen een belangrijke rol in de gemeentelijke voedselstrategie. Op jonge leeftijd komen kinderen in aanraking met voedsel en voedselproductie. Schooltuinen stimuleren gezonde voeding en zijn onderdeel van de korte voedselketens.

Op school hebben steeds minder kinderen een agrarische achtergrond. Daarom wordt het steeds belangrijker dat ze in de schooltuin leren waar hun voedsel vandaan komt en wat er voor nodig is om dat te produceren. Zelf voedsel kweken wordt het nieuwe normaal!

“De populatie van gewervelde dieren is wereldwijs sinds 1970 gemiddeld afgenomen met 70%. Meer dan 2 miljard mensen op deze planeet hebben onvoldoende gezond voedsel. Dat kunnen schoolkinderen niet oplossen, maar als ze met hoofd, hart en handen ontdekken hoe een zaadje uitgroeit tot een enorme pompoen, ervaren ze wel het wonder van de natuur. En dat is ongelooflijk belangrijk ; voor de natuur, voor mensen en voor een mooie toekomst.”

School tuinieren is een onmisbare basisvaardigheid voor kinderen om iets anders aan te zetten en te ontdekken. Buiten in de elementen wroeten in de aarde en over de weken heen de cyclus van zaaien tot oogsten, tot zelf koken ervaren. Nu meer dan ooit!

Maar het kan ook anders

Zo zijn de basisscholen de Toermalijn en het Breerke al zelfstandig aan het tuinieren binnen de Gemeente Maasgouw, terwijl er komend najaar nog 3 zelfstandige basisscholen ( de Koningsspil, St Merardus en de Sleye ) bijkomen, na 2 jaar begeleiding met de Groene Docent.

Dit jaar is basisschool de Triangel, Gemeente Maasgouw, en basisschool de Hovenier, Gemeente Roerdalen gestart op de Kasteeltuin. Omdat er op het schoolplein geen plek is voor een schooltuin biedt Het Limburgs Landschap het gebruik van de tuin dit jaar gratis aan voor beide scholen.

Vandaag hebben we een onkruiden les, en gaan we de top 10 onkruiden samenstellen. Leerlingen verzamelen alle onkruiden en sorteren deze op soort. Zo ontstaat een top 10 onkruiden van de Kasteeltuin Montfort.

Soms komt de hulp uit onverwachte hoek

Gelukkig is het Limburgs Landschap bijgesprongen om de begeleidingskosten van Basisschool de Hovenier te financieren. Zodoende kan ik toch dit jaar beide scholen ondersteunen bij het schooltuinwerk. We zijn nu met de Gemeente Roerdalen in overleg om Basisschool de Hovenier niet te laten vallen.

Zelf zaaien, verzorgen en oogsten van groente, fruit en bloemen. In de schooltuin komen kinderen samen met de natuur tot bloei. School tuinieren legt de basis voor een gezonde smaak, een duurzame toekomst en laat kinderen hun natuurtalent ontwikkelen. Dit zijn haalbare doelen voor de kinderen op de schooltuinen.

Moes tuinieren in schooltijd

School tuinieren , dat is moes tuinieren tijdens schooltijd. Kinderen zaaien, verzorgen en oogsten hun eigen groenten, bloemen en soms fruit gedurende een tuinseizoen. Dat gebeurt aan de hand van een teeltplan, onder begeleiding van de Groene Docent. Kinderen zijn verantwoordelijk voor hun eigen tuintje en helpen elkaar. Het seizoen start begin maart en loopt door tot de herfstvakantie. Kinderen tuinieren gemiddeld 1 x per week.

In de tuin ontwikkelen kinderen begrip en liefde voor de natuur op de meest intieme manier; via hun voedsel . In de schooltuin wordt bovendien een stevige basis gelegd voor bewust omgaan met natuur, water, grond en energie.. Kinderen leren over het klimaat, onze natuurlijke hulpbronnen en de impact daarvan op het dagelijks leven. De jongste generartie leert in de praktijk over het belang van biodiversiteit en een gezonde bodem.

Wat is een schooltuin?

Een schooltuin is een educatieve tuin waar kinderen op een eigen stukje grond moestuinieren en leren in de praktijk. Zij zaaien, planten en poten zelf groenten uit verschillende gewasgroepen. Gedurende een tuinseizoen leren kinderen over gezonde voeding, hoe groenten groeien en wat daar allemaal bij komt kijken. Er komen allerlei schoolvakken in de praktijk aan bod, waardoor de kinderen wat ze in theorie leren in de praktijk ervaren en nog beter begrijpen.

Schooltuinen zijn kleine, groenblauwe oasen. Ze vormen stapstenen binnen de groenblauwe structuur die veel gemeenten ontwikkelen . In combinatie met blijvend groen is de schooltuin een plek voor verkoeling en rust op loopafstand van elke inwoner. Schooltuinen zijn een veilige plek , waar biodiversiteit kan floreren. Het zijn schoolvoorbeelden van een vitale bodem met volop groei en bloei.

Het maatschappelijke en educatieve belang van de schooltuin!

Zelf zaaien, verzorgen en het oogsten van groenten en bloemen. In de schooltuin komen kinderen samen met de natuur tot bloei. School tuinieren legt een basis voor een gezonde smaak, een duurzame toekomst en laat kinderen hun natuurtalent ontwikkelen. De schooltuin is een praktische omgeving, waar kinderen leren over de natuur en duurzame voedselproductie, en waar ook de basisvaardigheden zoals rekenen en taal aan bod komen. In een praktisch ‘doe-programma’, wat een schooltuinprogramma is, verankeren kinderen wat ze in de klas leren in de praktijk, waardoor kennis beter beklijft.

De schooltuin als leeromgeving

Leren moestuinieren en rekenen, taal en geschiedenis in de praktijk! De schooltuin is de plek om in de praktijk te leren. Een mooie aanvulling op het leslokaal. Immers, verandering van omgeving en van aanpak zorgt ervoor dat andere kinderen tot bloei komen, dat vakken op een andere manier aan bod komen.

In een moestuin staan veel planten. Maar hoe komen die er eigenlijk? In deze les leren de leerlingen wat zaden zijn, hoe deze zaden eruitzien en hoe ze op verschillende plekken terechtkomen.

Het is er al! De kennis en kunde zit in jouw omgeving, school of wijk. Zoek die op!

En als je dan in een gemeente woont waar geen financiering beschikbaar is voor schooltuinen dan raad ik je aan om op zoek te gaan naar kennis in jouw omgeving, school of wijk. In een wijk maar ook op een school zitten heel uiteenlopende mensen, met net zulke uiteenlopende achtergronden. Dat is waardevol. Het is sociaal kapitaal. Het bijzondere van sociaal kapitaal is dat het alleen maar groeit, in tegenstelling tot geld dat je uitgeeft en kwijtraakt. Mensen doen iets voor hun buren en omdat ze de buurt en de mensen in hun directe omgeving zo beter leren kennen, voelen ze zich veiliger in hun woonomgeving. Op basisschool de Triangel in Linne geeft een opa van een van de kinderen tuinlessen. Door je netwerk aan te boren krijg je veel energie in je organisatie. Kijk nog eens goed in je netwerk!

Met een paar vierkante meters heb je al een schooltuin

Er zijn verschillende plekken waar je als school kunt kunt tuinieren, zoals op een schooltuincomplex in de stad of dorp, op het schoolplein, of in een pluktuin, maar op een kasteeltuin is wel heel bijzonder! Bij St Merardus tuinieren we op het schoolplein. Tegels er uit en planten er in. Zo maak je grote stappen om de school klimaatbestendig te maken en de hittestress te voorkomen bij de kinderen.

Een plant is niet geïnteresseerd in onze mening, maar vraagt om aandacht en zorg. In de schooltuin ontmoeten kinderen de wereld dus als een vraag en kunnen ze ontdekken dat ze zelf misschien het antwoord op die vraag zijn.

Tuinieren op een kasteeltuin vraagt om de geschiedenis van de kasteeltuin naar boven te halen.

Doordat ik de cursus; “Erfgoed Gardener” van het Drents Landschap ooit heb gevolgt, kan ik de kinderen ook meenemen in het verhaal van Kasteel Montfort. Het kasteel werd rond 1260 gebouwd door Hendrik van Gelre, prins-bisschop van Luik en eerste heer van Montfort. De ontstaansgeschiedenis van de kasteeltuin was eeuwenlang één van de grootste kastelen van Nederland. Ook de typische beplanting en ornamenten zijn indrukwekkend voor de kinderen om te zien.

De fysieke leefomgeving speelt een belangrijke rol bij onze gezondheid. Een schooltuin brengt een kind in contact met groen en zo ervaart het zelf wat dit met hem of haar doet. Dat gaat verder dan gezond eten. Minder stress bijvoorbeeld.

Het woord tuin is afgeleid van tuun (tuen), een omheining van gevlochten twijgen. de tuin was bedoeld om de wilde ongerepte natuur met al zijn gevaren buiten te sluiten en binnen de omheining een veilige , door de mens vormgegeven, harmonische omgeving te creëren als evenbeeld van de Hof van Eden, het goddelijk paradijs. Tot circa 1800 werden de tuinen dan ook aangelegd in een geometrische en sterk geordende vormentaal met veel symmetrie.

Bij kastelen en kloosters waren nuts- en siertuinen aangelegd. De siertuin bestond meestal uit een kleine rechthoekige omsloten ruimte, een zogenaamde Hortus Conclusius. De inrichting van de tuin symboliseerde het paradijs.

Verbinding tussen generaties en culturen

Rond de schooltuin komen verschillende mensen uit de buurt samen. Vaak helpen bewoners mee met het onderhoud van de tuin. Ze houden een oogje in het zeil en genieten mee van de opbrengst. De schooltuin heeft zo ook een sociale functie in de buurt.

Schooltuinen zijn de openbare ruimte in microklimaat. De sponswerking van de bodem illustreert het wensbeeld van de gemeenten; niet te veel, niet te weinig en schoon water. Spelenderwijs leren kinderen zuinig omgaan met water. En dat is belangrijk, want voldoende schoon drinkwater is niet vanzelfsprekend. Overheden zetten daarom in op 20% drinkwaterbesparing in 2035

verbinding en kennisoverdracht

In de schooltuin zijn vaak ervaren volkstuiniers en vitale gepensioneerden actief. Ze hebben de benodigde kennis, tijd en ervaring. Die kennis delen ze met plezier met de jonge generatie. Mensen uit verschillende culturen en met een diverse relatie tot de arbeidsmarkt ontmoeten elkaar, werken samen en komen tot bloei op de schooltuin.

Ondersteuners zijn onmisbaar bij de opzet, organisatie en het onderhoud van een schooltuin. Veel taken komen op hun schouders. De mooie belevenissen in de schooltuin, de onderlinge connecties tussen de ondersteuners en leerlingen en het plezier in moes tuinieren, maken van de schooltuin een geliefde werkplek voor zowel betaalde medewerkers als vrijwilligers.

Kinderen zijn zelf verantwoordelijk voor hun groepstuintje. Ze leren zo hun eigen teeltplan te maken en de beplantingslijst bij te houden.

* Wat is Groen Erfgoed?
Onder “Groen Erfgoed” verstaan we ‘groene’, dus vooral uit beplanting bestaande structuren zoals tuinen, parken en parkbos, die in het verleden door mensen zijn bedacht en aangelegd en die worden bewaard of in stand gehouden ten behoeve van volgende generaties. Zo’n historische structuur bestaat uit meerdere elementen zoals aangebracht grond reliëf, gegraven waterpartijen, paden, beplanting en kleine bouwkundige elementen zoals Priëlen, pergola’s, kweekkassen e.d.

Nederland kan de gezondste delta van de wereld worden. Dat begint ermee dat alle kinderen weten dat voldoende groenten eten de basis is voor onze gezondheid. Zo is het al 17.000 jaar. Dat is wat we ze in de schooltuin leren.

De kasteeltuin

Wij gaan met onze klas naar de kasteeltuin. We leren er heel veel zoals: hoe je moet zaaien, over grondsoorten, over hoe de grond in mekaar zit en over veel planten. We gaan er op woensdag morgen heen met de klas. Iedereen heeft een eigen stukje grond en mag daar zijn planten zaaien. Dat gaat zo: eerst doen we al het onkruid weg halen, dan doen we het plat harken en tot slot doen we zaaien. Het is echt superleuk en ook heel leerzaam. Als je volwassen bent en het leuk vindt mag je meehelpen en ze helpen met leren. Het is gratis maar u moet het wel tegen juffrouw Ans zeggen anders weet ze niet dat u komt helpen in de kasteeltuin.
Nora van groep zes

Kasteeltuin

In de kasteeltuin wordt hard gewerkt. Meneer Rudy t ons daar ook. Ook krijgt ieder een stuk of 7 vierkante meter per kind. Je mag dieren vangen, planten en onkruid weghalen. Ook is er een hond: Thibo heet hij geeft de kinderen meer motivatie. Je plant daar je oogst naast het kasteel. Iedereen mag ook gereedschap pakken van daar je hoeft geen spullen van thuis mee te nemen. Je mag daar zelfs de hond aaien hij bijt niet en is lekker speels. Je mag er wanneer je wilt naartoe maar de ouders moeten het wel weten.

Doei Lars